آزمایش اسپرم یا اسپرمگرام برای بررسی سلامت و توانایی باروری مردان انجام می‌شود. این آزمایش ویژگی‌های مختلف اسپرم و مایع منی را اندازه‌گیری می‌کند تا مشکلات احتمالی در تولید یا عملکرد اسپرم مشخص شود. به‌طور دقیق، موارد زیر بررسی می‌شوند:
۱. حجم و ظاهر مایع منی
- حجم: معمولاً بین ۲ تا ۵ میلی‌لیتر در یک انزال طبیعی است.
- رنگ و شفافیت: معمولاً سفید مایل به خاکستری است؛ تغییر رنگ می‌تواند نشان‌دهنده عفونت یا خونریزی باشد.
- غلظت (ویسکوزیته): غلظت بیش از حد یا خیلی رقیق بودن ممکن است بر حرکت اسپرم تأثیر بگذارد.
۲. تعداد اسپرم (Concentration)
- تعداد اسپرم در هر میلی‌لیتر مایع منی شمارش می‌شود.
- محدوده طبیعی طبق سازمان بهداشت جهانی (WHO) حدود ۱۵ میلیون اسپرم در هر میلی‌لیتر یا بیشتر است.
- تعداد کم اسپرم (اولیگواسپرمی) یا نبود اسپرم (آزواسپرمی) می‌تواند علت ناباروری باشد.
۳. حرکت اسپرم (Motility)
- بررسی می‌شود چه درصدی از اسپرم‌ها قادر به حرکت هستند و حرکت آن‌ها سریع و مستقیم یا غیرطبیعی است.
- حرکت کم یا غیرطبیعی می‌تواند شانس لقاح را کاهش دهد.
۴. شکل اسپرم (Morphology)
- شکل و ساختمان اسپرم تحت میکروسکوپ بررسی می‌شود.
- اسپرم طبیعی شامل سر، وسط و دم سالم است.
- درصد اسپرم‌های طبیعی پایین (تراتواسپرمی) ممکن است باروری را تحت تأثیر قرار دهد.
۵. زنده‌مانی اسپرم (Vitality)
- بررسی می‌کند چه درصدی از اسپرم‌ها زنده هستند.
- این مورد زمانی مهم است که حرکت کم است، زیرا بعضی اسپرم‌ها ممکن است بی‌حرکت ولی زنده باشند.
۶. pH و قلیائیت مایع منی
- pH طبیعی معمولاً بین ۷.۲ تا ۸ است.
- تغییرات pH ممکن است نشان‌دهنده عفونت یا مشکلات غدد جنسی باشد.
۷. حضور گلبول‌های سفید و عوامل دیگر
- وجود گلبول سفید زیاد ممکن است علامت عفونت یا التهاب باشد.
- آزمایشگاهی‌ها گاهی انسجام (clumping) یا آنتی‌بادی‌های اسپرم را هم بررسی می‌کنند.